| |
BEYŞEHİR VE YÖRESİNDE KULLANILAN BAZI YEREL KELİMELER
|
|
Bu bölümde ilçe merkezinde konuşulan ve günümüz Türkiye Türkçesine nazaran mahallilik arz eden kelimeleri ve deyimleri topladım.Bir kısmı hayvan,alet ve eşya ismi olan kelimelerle,yöreye has olarak bildiğim deyimlerden tespit edebildiklerim alfabetik sıra içinde aşağıda gösterilmiştir.Deyimlerin baş tarafına D harfi yazılmak suretiyle daha iyi ve kolayca anlaşılıp fark edilme sağlanmıştır.
-A- D- Abazın(abbasın) kör kazı gibi tıkınmak, Afakanlı:Bir şeye uzun süre sabredemeyen,tez canlı, Ağırcanlı:Temsel,bir işi çabuk yapmayan, D- Ağzından çıkanı kulağı duymak, Apartmak:Bir şeyi habersizce almak,çalmak, Arık:Zayıf,çelimsiz, Aşık atmak:Yarışmak,rakibini taklit edip,onu geçmeğe çalışmak. Avidik:Sulu hareketleri çok olan.Çok gezip dolaşan. Avkımak:Yıkamak,temizlemek. Ayıkmak:Birdenbire kendine gelmek,meseleyi anlamak. D- Ağzına gavut basılmak:Sürekli suskunluk halinde denir.
-B-
Babba:Elbise veya ayakkabının çocuklara anlatılırken kullanılan ismi. Badi:Ördek.Badi badi:Paytak paytak ördek gibi yürümek. D- Beti benzi atmak:Heyecan yada korkudan rengi sararmak. Bişirgeç:Ekmek pişirirken kullanılan alet. Bodak: Manda yavrusu.
-C-
Camız:Manda. Cıngıllı:Boncuk,bilezik,kolye cinsinden şeyleri topluca takan. Cimbitlemek:Elle karşindakinin canını acıtarak şekilde etini sıkıştırmak. Cimciklemek:Bkz.Cimbitlemek. Cırmalamak:Tırnakla yara v.s.basmak. Cırımlamak:Tırnaklarda olasa tutunmaya çalışmak yada yerde sürüklemek,sürünmek.2-Kanun çalanın hareketine denir. Cızzıklamak:Oyun bozanlık etmek. Cula:Çocuk severken kullanılan bir söz.Bir kuş ismi.
-Ç-
Çalım:Gösterişli hareketler yapmak, D- Çalımına kert vurmak, Çalpaşık:İşleri karıştırıp doğru dürüst yapamayan. D- Çapıt eskisi:Özellikle çok yıpranmış,tez ihtiyarlamış kadınlar için kulanılır. Çapıt:Eski elbise,bez parçaları, Çekişgen:Çok ağız dalaşı yapan,yarışan, Çevirgeç:Yufka ekmeği pişirilirken saç üzerinde çevirmeğe yarayan ince uzun ağaç alet. Çıkgın:Hafifi çıkıntılı, Çıkışgen:Sert çıkışlar yapan, Çıkla:Sade,katıksız, Çıvgın:Ele avuca sığmayan, Çimtenmek:Bir şeyi kıyısından,kenarından tutarak yapmak, Çoynaşık:İşin ucundan tutsa bile eline yakışmayan,yapamayn, Çöz utmak:Ciddiliği elde eden bırakmak,yarı da bir işi bırakmak, Çöğür:Kızılcık yada iğde ağacının dikeni, Çökgün:Dibe çökmüş,yorulmuş,takati kesilmiş. Çöşür:Kadının fazlaca şişman ve hantal olanına denir. Çalmak:Bulaştırmak,karıştırmak.
-D-
D- Devre dembelek gelmek:Tepe takla olmak? Dingişlemek:Dikkat kesilmek,çevreyi araştırıp dinlemek, Dırdıbıklık:Geçimsizlik,çenesiz,çok konuşup huysuzluk yapan,
-E-
Ecir:Tek bir olan(Bir evde erkek çocuk tekse ecir denir), Efirikli:Devamlı hareket eden,yerinde uzun süre duramayan, Evciman:Evine bağlı,gözü dışarıda olmayan,
-G-
Gadana:Fazla şişman olan,iri yarı hantal vucutlu, Gezen:Bir yaşından büyük davar, Gavut:Ezilmiş leblebiye şeker katılarak yapılan bir tür yiyecek, Gidişgen:Gidişen,kaşınan, Gidişmek:Kaşınmak, Girgin:Topluma kolay uyum gösteren.Bir yere hafifçe girmiş olan, Gostak:Kıs boylu şişman birisinin yürüyüş şekli.
-H-
Hamına:Nine,büyükanne,haminne, Hıltar:Hayvanların boynuna çakılan zincir ve halka, Hıkkıdık:Hıçkırık, D- Hoşuntu çekmek:Birisinin başına gelen bir kötülüğe sevinmek
-I-İ-
Irgın:Yorgun düşen,yorulan, Irılmak:Uzaklaşmak,ayrılmak, D- İmil imil:Ağı ağır,içten içeten, İçin için:İçten içten yavaş yavaş.
-K-
Kanırmak:Bir şeyi yerinden oynatmak veya çıkarmak için eğip zorlamak, Karakmak:Sesin kısılıp,kalınlaşması, Karılmak:Karışmak, Karık:Sebze ekilen sıraların her biri, D- Köküne kıran kırmak:Kökü kesilmek,kırılmak,tükenmek, Köfün:Köfe, D- Köfün eskisi:Şişman,tembel ve hantal bir görünüşü olan, Körduman:Sis, D- Karşı karşıya duralım da söz kucağa düşsün. Kösmek:Uzatmak, Köşek:Deve yavrusu, Kudüm:Uğur,
- M-
D- Mırın gırın etmek:Huysuzluk etmek,kararsız davranmak, Mıymıntı:Tembel,uyuşuk, Mızıklamak:Oyun bozanlık etmek,oyunun yarıda bırakmak,
-Ö-
Öbcük:Öbek,yığın, Öccük:Köşe, D- Öccük öccük kaçırmak:Köşe buca saklanmak, Ödü sıtmak:Şiddetli korkmak, Önmek:Takip etmek, Öyür olmak:Birine sıkı sıkıya sarılmak,dost olmak,
-P-
Patavatsız:Usulü,adeti bilmeyen,yerli yersiz hareket eden, Pısırık:Cesaretsiz,beceriksiz,korkak, D- Punt olmak:Aşırı sinir,merak ve kederden ölmek, Pırnal:Bir cin çalı,
-S-
Sağmal:Sağılan,sütü olan inek, Sası:Saf,biraz salak olan, Sayacak:Üç ayaklı,üzerine su kabı konulan demir, D- Sevicik delisi:Sevinçten deli olan, Seyirtmek:Koşmakla,yürümek arası gitmek, Sıltalamak:Set bir şekilde sallamak, Sifli:Saklı,gizli, D- Sifli sinek:Tembel,kenarda köşede vakit geçiren, Sinameki:Bir bitki.Uyuz,tembel kişilere denilen söz, Singeç:Tembel,uyuşuk, Singil:Uyuşuk,ağır hareket edip,yavaş iş yapana denir. Sevişmek:Sessizce kaybolmak,saklamak, Sötçü:Çok konuşan,dedikoduyu seven, D- Su yutkunu:İçinde ağır canlı olup,iş yapmadan edalı edalı süzülen, D- Sığırda kuyruğu güzel:Gösterişli olduğu halde aslında bir işe yaramayana denir.
- Ş-
Şıbarmak:Vücutta vurulan yerin,yada avuçların kızarması, Şıngırdamak:Bir şeyin şıngır şıngır ses çıkarması,
-U-
Uğunmak:Özellikle çocukların ağlarken uzun süre sesiz soluksuz kalmaları, Umman:Deniz,göl,
-Ü-
Üyümek:Süyü yoğurt haline getirme işlemi, Üyündürmek:Yoğunlaştırmak,çökeltmek, Üzülmek:İncelmek.Kumaşların ezilerek incelmesi.
-V-Y-
Vıttırı Vızzık:Kararsız,maymun iştahlı,
Yamışmak:Yüzsüzlük edip birbirine yanaşmak, Yanlışlamak:Taklit etmek,aynen yapmağa çalışmak, Yarışgan:Lafa karşılık verip,söz yarışında bulunan
|